Zawieranie umów w internecie (1)

Oświadczenia woli w formie elektronicznej są podstawową formą uczestnictwa w nabierającym coraz większego znaczenia obrocie elektronicznym.

Szeroko pojęty obrót elektroniczny obejmuje zarówno sferę publiczną jak i prywatną. Możliwe jest przykładowo dokonywanie za pośrednictwem internetu czynności takich jak:

- zawieranie umów za pośrednictwem internetu;

- korzystanie z usług administracji, w tym składanie wniosków;

- czy występowanie z powództwami w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

A to tylko pierwsze z brzegu przykłady i nie ulega wątpliwości, że ich znaczenie będzie się zwiększać, a możliwości załatwiania rozmaitych spraw w drodze elektronicznej będą coraz szersze.

Zawieranie umów w obrocie elektronicznym charakteryzuje się wieloma szczególnymi cechami, które nie pojawiają się w przypadku zawierania umów w sytuacji fizycznej obecności stron. Najważniejsze cechy charakterystyczne obrotu elektronicznego to:

- szybkość – komunikat najczęściej jest przekazywany dosłownie od razu;

- zautomatyzowanie niektórych etapów zawierania umów i składania oświadczeń woli (choćby przywołane w poprzednim wpisie systemy bankowości elektronicznej) – oznacza wyeliminowanie czynnika ludzkiego (przynajmniej po jednej stronie) z czynności, w których niegdyś był on niezbędny;

- problem identyfikacji uczestników obrotu – możliwe jest stosowanie bezpiecznego podpisu elektronicznego, albo innego sposobu identyfikacji użytkowników (np. numery klienta i kody konieczne do dokonywania operacji w bankowości elektronicznej);

- standaryzacja – większość usług świadczonych drogą elektroniczną opiera się na ogólnych warunkach umów, regulaminach, wzorcach umownych, które są częściej po prostu w całości akceptowane przez usługobiorcę, niż negocjowane.

Dodatkowo, w zależności od tego, kto jest stroną umowy zawieranej za pośrednictwem Internetu można wyróżnić trzy podstawowe grupy umów, z których każda charakteryzuje się pewnymi odrębnościami jeśli chodzi o regulacje prawne, które ich dotyczą:

1)      umowy obustronnie profesjonalne (B2B);

2)      umowy przedsiębiorców z konsumentami (B2C);

3)      umowy między podmiotami nieprofesjonalnymi.

Najwięcej dodatkowych obowiązków (po stronie przedsiębiorcy) jest związanych z tą drugą grupą umów, co wynika z dość licznych przepisów regulujących ochronę praw konsumentów.

Oświadczenia woli w internecie (1)

Stwierdzenie, że zakupy towarów i usług dokonywane za pośrednictwem internetu stanowią coraz istotniejszą część obrotu, są już nieodłączną częścią życia każdego z nas, jest już bez wątpienia komunałem. Zapewne w codziennym życiu więcej umów zawieramy za pośrednictwem środków komunikacji mobilnej, niż chociażby w formie pisemnej.

Kupowanie towarów w e-sklepach i na aukacjach elektronicznych, korzystanie z bankowości elektronicznej, rezerwacje biletów, korzystanie z portali społecznościowych – wszystkie te usługi wiążą się z wyrażaniem zgód, podejmowaniem zobowiązań, ogółem – składaniem oświadczeń woli.

Dlatego też warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach wiążących się ze składaniem oświadczeń woli, w kontekście wykorzystywania w tym celu środków komunikacji elektronicznej.

Ogólna zasada polskiego prawa cywilnego w tym zakresie stanowi, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej. Jeśli nie ma wyraźnego wymogu stosowania formy szczególnej (np. pisemnej, formy aktu notarialnego) – oświadczenie woli może być wyrażone w każdy sposób, pod warunkiem, że:

1)      można przypisać to oświadczenie konkretnej osobie (większość oświadczeń wymaga też określonego adresata) oraz

2)      że istnieje pewność, że ta osoba chciała w ten sposób wywołać określone skutki prawne.

Nie ma zatem żadnych przeszkód, aby zaciągnięcie zobowiązania, zawarcie umowy, zostało dokonane za pomocą e-maila, formularza na stronie www, czy nawet sms-a.

Przypisanie oświadczenia konkretnej osobie

W przypadku oświadczeń składanych drogą elektroniczną, możemy rozróżnić: „zwykłe” oświadczenia woli składane za pomocą elektronicznych środków komunikacji oraz oświadczenia składane w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym (wprowadzony przez ustawę z dnia 18 września 2001 roku o podpisie elektronicznym).

Oświadczenia opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym mają skutki oświadczeń złożonych w formie pisemnej i w przypadku posługiwania się tym podpisem co do zasady nie ma wątpliwości w przypisaniu ich autorstwa.

W przypadku pozostałych oświadczeń woli składanych za pomocą środków komunikacji elektronicznej mogą pojawiać się wątpliwości, chociaż w praktyce przy zachowaniu pewnych środków ostrożności nie powinno być z tym większych problemów. Przykładowo to że z danego adresu e-mail korzysta ta, a nie inna osoba może być potwierdzone tym, że:

- podaje adres e-mail na wizytówce, na papierze firmowym, w folderach;

- podaje adresu na stronie www;

- również w przypadku pozostawiania w kimś w stałych relacjach, w których posługuje się ona określonym adresem e-mail.

(oczywiście adres e-mail można odnieść do każdego innego sposobu komunikacji elektronicznej w którym występuje jednoznaczny odbiorca)

Wszystkie oświadczenia składane w „zwykłej” (nieopatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym) mogą prowadzić do zawarcia każdej umowy, która nie wymaga do swojej ważności formy szczególnej, a prowadzona komunikacja przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej jest skutecznym sposobem wykazywania konkretnych ustaleń między stronami umowy.

Pełnomocnictwo procesowe (3)

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Kontynuując podstawowe uwagi o pełnomocnictwie procesowym trzeba wspomnieć o dwóch jeszcze kwestiach – kiedy obowiązkowe jest korzystanie z pomocy adwokata lub radcy prawnego, oraz jaki jest zakres pełnomocnictwa.

Kiedy obowiązkowe jest korzystanie z pomocy adwokata lub radcy prawnego (tzw. przymus adwokacko-radcowski)

Zasadniczo w postępowaniu cywilnym nie ma obowiązku korzystania przez strony z pomocy pełnomocników zawodowych (adwokatów lub radców prawnych). Co do zasady obowiązek korzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego jest obowiązkowy jedynie w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (oraz w czynnościach procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji).

W każdym innym wypadku strona postępowania cywilnego może działać osobiście, bądź za pośrednictwem pełnomocnika niezawodowego.

Jakie uprawnienia ma mój pełnomocnik – jaki jest zakres pełnomocnictwa

Najogólniej rzecz biorąc, pełnomocnictwo do prowadzenia całej sprawy (tak samo pełnomocnictwo do prowadzenia spraw określonego rodzaju, czy wszystkich spraw danego mocodawcy) pozwala pełnomocnikowi na dokonywanie wszelkich czynności związanych z daną sprawą¹.

Co jest najważniejsze, to że pełnomocnik może uczynić praktycznie wszystko to, co sama strona, w tym tak znaczących jak:

- cofnięcie pozwu

- zrzeczenie się roszczenia

- zawarcie ugody

- uznanie powództwa.

Jak widać, pełnomocnik praktycznie może decydować o przedmiocie sprawy sądowej. Może w sposób wiążący swojego mocodawcę zrezygnować z dochodzenia praw lub ustąpić przed roszczeniami drugiej strony.

Oczywiście jeśli pełnomocnik uczyni coś takiego bez porozumienia z mocodawcą, ten będzie mógł domagać się od takiego pełnomocnika odszkodowania. Niemniej dana konkretna sprawa będzie przegrana.

Ograniczenie treści pełnomocnictwa

Możliwe jest też ograniczenie pełnomocnictwa, pozbawiając pełnomocnika np. możliwości cofnięcia powództwa, czy zawarcia ugody, jednak takie ograniczenie musi być za każdym razem wyraźnie zawarte w treści pełnomocnictwa.

Odpowiedzialność za podejmowane przez pełnomocnika działania.

Zasadniczo wszystkie działania podejmowanie przez pełnomocnika wywierają skutek bezpośrednio dla strony.

Jedyny wyjątek stanowi sytuacja, gdy mocodawca jest razem z pełnomocnikiem obecny na rozprawie. W takim przypadku mocodawca może natychmiast sprostować lub odwołać oświadczenie swojego pełnomocnika. W każdej innej sytuacji, jeśli strona chce odwołać oświadczenie swojego pełnomocnika, to sąd uznana takie odwołanie jedynie wówczas, gdy uzna je za uzasadnione (np. w sytuacji, gdy występuje wada oświadczenia woli).

Poza tym także zaniedbania pełnomocnika są traktowane jak zaniedbania samej strony. W przypadku, gdy pełnomocnik popełni błąd, to strona będzie musiała ponosić wszelkie konsekwencje tego błędu. Dotyczy to zarówno pełnomocnika, jak i jego pracowników (np. w sytuacji, gdy pełnomocnik wniesie apelację z przekroczeniem terminu z powodu błędu swojego sekretariatu).

Co prawda mocodawca może w takiej sytuacji domagać się odszkodowania od pełnomocnika, jednak konkretna sprawa pozostaje przegrana.

¹ Art. 91 kodeksu postępowania cywilnego

1)  wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego ich wniesieniem, jako też wniesieniem interwencji głównej przeciwko mocodawcy;

2)  wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;

3)  udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;

4)  zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie;

5)         odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Pełnomocnictwo procesowe (2) – kto może być pełnomocnikiem

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

W postępowaniu cywilnym pełnomocnikami procesowymi mogą być:

1) pełnomocnicy zawodowi, posiadający określone uprawnienia zawodowe,

2) pełnomocnicy niezawodowowi, czyli osoby, które mają prawo zastępowania strony przed sądem nie z racji szczególnych uprawnień, ale określonego związku łączącego ich ze stroną.

Pełnomocnikami zawodowymi są:

- adwokat

- radca prawny

- rzecznik patentowy (tylko w sprawach własności przemysłowej)

Pełnomocnikami niezawodowymi, którzy nie muszą posiadać żadnych szczególnych kwalifikacji zawodowych, mogą być:

a) osoba sprawująca stały zarząd majątkiem lub interesami strony

Zarządca może był pełnomocnikiem w sprawach, które są związane ze sprawowanym przez niego zarządem.

b) osoba pozostająca w stałym stosunku zlecenia ze stroną

Zleceniobiorca może być pełnomocnikiem procesowym w sprawach pozostających w zakresie udzielonego mu zlecenia. Zlecenie prowadzenia sprawy sądowej, nie jest stałym zleceniem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

c) współuczestnik sporu

Współuczestnik sporu (np. jeden z kilku pozwanych) może być pełnomocnikiem pozostałych uczestników, którzy stoją po tej samej stronie procesu.

d) rodzice, małżonek, rodzeństwo, wstępni, zstępni, przysposabiający i przysposobiony

e) pracownik

Pracownik może być jedynie pełnomocnikiem przedsiębiorcy lub osoby prawnej.

f) inni¹

Wyżej wymienione kategorie zawierają najważniejsze przypadki osób, które mogą być pełnomocnikami w postępowaniu cywilnym. Jednak poza nimi jest jeszcze szereg innych osób, które mogą pełnić taką rolę.

Podsumowując – z jednej strony mamy pełnomocników, którzy mogą nimi zostać z racji swojego zawodowego przygotowania, z drugiej strony – takich, którzy mogą występować w postępowaniu z racji swojego szczególnego związku ze stroną.

Z tej drugiej grupy przede wszystkim warto pamiętać o możliwości zastępowania osoby prawnej lub przedsiębiorcy przez pracownika. Jest to szczególnie ważne dla przedsiębiorców, którzy mają wiele spraw o podobnym charakterze, mających ścisły związek z prowadzoną przez nich działalnością. W takich przypadkach pracownicy mogą z powodzeniem reprezentować pracodawcę mimo braku formalnych uprawnień, wykorzystując za to swoją wiedzę w zakresie prowadzonej przez pracodawcę działalności. Podobnie jest z osobą zarządzającą majątkiem

¹ Art. 87 kodeksu postępowania cywilnego

§ 3. W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie.

§ 4. W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika może być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.

§ 5. W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.

§ 6. W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Przedawnienie – przerwanie biegu przedawnienia

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Ogólnie rzecz biorąc przypadki zawieszenia biegu przedawnienia dotyczą sytuacji specyficznych i raczej wyjątkowych. O wiele ważniejsza jest możliwość przerwania biegu przedawnienia, która pozwala na uzyskanie zaspokojenia roszczenia już po terminie, w którym zgodnie z regułami ogólnymi, powinno się ono przedawnić.

Przedawnienie roszczeń dyscyplinuje wierzyciela i zmusza go do podjęcia określonych działań. Natomiast przerwanie biegu przedawnienia chroni interesy wierzyciela, zapewniając że – dopóki interesuje się swoją sprawą i podejmuje odpowiednie działania – roszczenie nie ulegnie przedawnieniu.

Przerwanie biegu przedawnienia można uzyskać:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a także przez wszczęcie mediacji oraz

2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Czynności przed sądem lub innym organem

Co do pierwszej grupy, to najważniejszymi sposobami przerwania biegu przedawnienia są:

- wniesienie pozwu;

- prowadzenie postępowania egzekucyjnego;

- złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.

W każdym z tych przypadków przedawnienie nie biegnie przez czas trwania postępowania lub mediacji i zaczyna biec ponownie dopiero po ich zakończeniu.

Odpowiednio stosując te instrumenty, można przedłużać okres przedawnienia praktycznie w nieskończoność. To, co jest konieczne, to wniesienie pozwu lub zawezwania do próby ugodowej, zanim roszczenie się przedawni.

Jeśli wnosimy pozew, po zakończeniu postępowania zaczyna biec przedawnienie do wyegzekwowania kwoty zasądzonej wyrokiem. Tym razem jest to okres 10-letni, nawet jeśli samo roszczenie było objęte krótszym okresem przedawnienia.

Oczywiście, może się okazać, że prowadzona przez komornika egzekucja nie przyniesie efektów. Z drugiej strony fakt, że dłużnik w tej chwili jest niewypłacalny, nie oznacza, że nie stanie się wypłacalny, np. za 5 lat. Tutaj ważne jest, że każde kolejne złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego powoduje przerwanie biegu przedawnienia, który po po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (nawet jeśli okazało się bezskuteczne) biegnie na nowo. Zatem – składając w terminie pozew, a następnie regularnie wnioski o wszczęcie egzekucji, jesteśmy w stanie doprowadzić do sytuacji, w której roszczenie nie przedawni się przez dowolnie długi okres.

Uznanie roszczenia

Uznanie w najbardziej ogólny sposób można zdefiniować jako takie oświadczenie dłużnika, w którym przyznaje on, że wierzycielowi przysługuje określona wierzytelność, a dłużnik nie zamierza się uchylać od jej spełnienia.

W przypadku uznania roszczenia, istotne jest że musi zostać dokonane przez osobę, która jest upoważniona do reprezentacji danego podmiotu – uznanie dokonane przez np. szeregowego pracownika, nie będzie miało takich skutków.

Przerwanie biegu przedawnienia powoduje, że przedawnienie rozpoczyna biec na nowo. Powiedzmy, że nasze roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i przedawnia się w terminie 3-letnim, co powinno nastąpić 20 stycznia 2011 roku. Jednak w dniu 18 stycznia nasz dłużnik uznaje roszczenie – od tego momentu przedawnienie zaczyna biec na nowo i upłynie 18 stycznia 2014 roku.

Przedawnienie – zawieszenie biegu przedawnienia

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Przedawnienie jest – co do zasady – instytucją dobrą i pożyteczną.

Przede wszystkim mobilizuje wierzyciela do działania i chroni dłużnika przed sytuacją, w której całe lata pozostawałby w niepewności, czy ktoś zgłosi się do niego z roszczeniami, czy też nie. Trudno mi sobie wyobrazić funkcjonowanie obrotu, gdyby nie istniało przedawnienie. Wystarczy wyobrazić sobie jeden aspekt praktyczny – jak trudno byłoby bronić się przed roszczeniami dotyczącymi zobowiązań powstałych 30-40 lat temu (po takim czasie trudno pamiętać o co chodziło w jakimś zadawnionym sporze, nie mówiąc o zachowaniu jakichkolwiek dokumentów. Szczerze mówiąc, osobiście uważam, że w normalnych warunkach (poza wyjątkami dotyczącymi czynów niedozwolonych, szczególnie tych mających charakter przestępstw), nawet 10-letni okres, który obowiązuje u nas, jest najczęściej o wiele za długi.

Niemniej, nawet w przypadku relatywnie długiego okresu przedawnienia, zdarzają się sytuacje, w których nie jest możliwe wystąpienie w terminie w obronie swoich praw. Kodeks cywilny ujmuje najważniejsze takie przypadki w postaci przesłanek zawieszenia biegu przedawnienia, w art. 121 i 122¹:

W praktyce najważniejsze jest to, że przedawnienie nie biegnie:

- przez czas trwania władzy rodzicielskiej, w przypadku roszczeń dzieci przeciwko rodzicom;

- przez czas trwania małżeństwa, w przypadku roszczeń małżonków przeciwko sobie nawzajem;

- przeciwko osobie, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, która nie ma przedstawiciela ustawowego.

Te trzy grupy są moim zdaniem najważniejsze. Wszystkie mają też dość wyraźny cel – z jednej strony ochrona rodziny przed dodatkowymi konfliktami (relacja żona – mąż), z drugiej – ochrona osób, które nie są w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw – jak rodzice przeciwko dzieciom, oraz osoby pozbawionej pełnej zdolności do czynności prawnych.

A co z osobami, które nie są formalnie ubezwłasnowolnione, ale faktycznie – z powodu swojego stanu umysłowego – są pozbawione możliwości działania? Warto zwrócić uwagę na przypadek określony w art. 122 § 3 kodeksu cywilnego. Dotyczy on osoby, która nie jest formalnie ubezwłasnowolniona, ale co do której istnieją podstawy do całkowitego ubezwłasnowolnienia – innymi słowy wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest ona w stanie kierować swym postępowaniem. Roszczenia takiej osoby ulegają przedawnieniu dopiero z chwilą upływu dwóch lat od chwili ustanowienia dla niej opiekuna albo od chwili, gdy ustały podstawy do ubezwłasnowolnienia.

Przepis ten – pomijając spore ewentualne dowodowe przy jego zastosowaniu – stwarza dość mocną ochronę interesów osób, dotkniętych chorobą psychiczną lub innymi zaburzeniami psychicznymi.

Równocześnie niesie pewne zagrożenie dla interesów osób trzecich – które mogą pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że roszczenie wobec nich uległo przedawnieniu.

¹ Art. 121. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

1)   co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;

2)   co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;

3)   co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;

4)    co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Art. 122. § 1. Przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

§ 2. Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, jego bieg liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do biegu przedawnienia przeciwko osobie, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia

Przedawnienie

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Przedawnienie jest jednym z tych kilku pojęć, które na pewno powinny być dokładnie wyjaśniane w toku zajęć z edukacji prawnej, jeśli te kiedykolwiek zostaną wprowadzone.

Najistotniejsza rzecz jaką trzeba pamiętać przedawnieniu to fakt, że przedawnienie nie powoduje, że roszczenie, wierzytelność przestaje istnieć – ono jedynie sprawia, że dłużnik może się uchylić od spełnienia przedawnionego zobowiązania. Co za tym idzie, wierzyciel, którego wierzytelność się przedawniła, może próbować egzekwować swoją wierzytelność, występując na drogę sądową. Może też otrzymać nakaz zapłaty, co nie pozbawia pozwanego prawa podniesienia w sprzeciwie od nakazu zapłaty zarzutu przedawnienia.

Jak się bronić przed dochodzeniem przedawnionej wierzytelności

Najprościej – podnosząc tzw. zarzut przedawnienia. Ni mniej ni więcej oznacza to wyraźną wypowiedź wobec sądu (która może zostać wyrażona w odpowiedzi na pozew, innym piśmie procesowym, także na rozprawie), z której będzie wynikać, że uważamy wierzytelność za przedawnioną i z tego powodu nie zamierzamy jej płacić – najprościej napisać po prostu “Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia _____”, uzasadnienie takiego zarzutu nie jest konieczne, chociaż jednak zawsze warto je uwzględnić.

Okres przedawnienia

Okres przedawnienia wynosi:

- co do zasady – 10 lat;

- w przypadku zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata;

- w przypadku roszczeń okresowych (czynsz najmu, alimenty, odsetki) – 3 lata;

- w przypadku czynów niedozwolonych, które nie są przestępstwami – 3 lata od momentu dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i o osobie sprawcy, ale nie dłużej niż 10 lat od zdarzenia, które szkodę wyrządziło,

- w przypadku, gdy czyn niedozwolony stanowi przestępstwo – roszczenie przedawnia się z okresem 20 lat od daty czynu, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia;

- w odniesieniu do niektórych kategorii umów określonych w kodeksie cywilnym i innych ustawach, okres przedawnienia jest krótszy w stosunku do opisanych powyżej;

- w przypadku uzyskania prawomocnego wyroku stwierdzającego istnienie danej wierzytelności – przedawnia się ona z upływem 10 lat, nawet jeśli okres przedawnienia wynikający z przepisów szczególnych był krótszy.

Bieg przedawnienia może zostać zawieszony lub przerwany.

Nakaz zapłaty – elektroniczne postępowanie upominawcze

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Elektroniczne postępowanie upominawcze to kolejny ciekawy wynalazek wprowadzony w ostatnich czasach do polskiego sądownictwa. Opisywany był szeroko i pewnie każdy, kto jest choć trochę zainteresowany materią, miał okazję poczytać na jego temat. Zgodnie ze statystykami XVI Wydział Sądu Rejonowego w Lublinie (tzw. e-sąd) w ubiegłym roku (pierwszym roku swojego funkcjonowania) rozpoznał on około 700 tysięcy spraw (zgodnie z informacją ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości na dzień 30 grudnia 2010 roku wpłynęły do niego dokładnie 686.973 sprawy).

Mówiąc w największym skrócie – z punktu widzenia przeciętnego użytkownika (pozwanego), elektroniczne postępowanie upominawcze nie różni się tak bardzo od zwykłego postępowania upominawczego.

W obu przypadkach sąd wydaje orzeczenie (nakaz zapłaty) opierając się tylko i wyłącznie na materiale przedstawionym przez powoda. Sąd odmawia wydania takiego nakazu jedynie wówczas, gdy ten materiał wzbudzi jego wątpliwości wzbudzi. Oznacza to przede wszystkim, że sąd na etapie wydawania nakazu zapłaty nie bierze pod uwagę takich kwestii jak:

- przedawnienie roszczenia;

- spełnienie świadczenia (zapłata);

- inne możliwe zarzuty znane pozwanemu, które nie wynikają z przedstawienia sprawy przez powoda.

Jedna ważna różnica tkwi w tym, że w „normalnym” postępowaniu upominawczym, sąd ma do dyspozycji dokumenty przedstawione przez Powoda, w postępowaniu elektronicznym tymczasem powód jedynie opisuje posiadane przez siebie dowody. Jest tu oczywiście pewne ryzyko, że sąd wyda nakaz w sprawie, w której nie wydałby go dysponując dokładnymi dowodami na papierze, ale to już zupełnie inna historia.

W każdym razie sposób postępowania w przypadku otrzymania nakazu z sądu elektronicznego jest dokładnie taki sam jak w przypadku zwykłego nakazu – jeśli uważamy, że nakaz jest z jakiegokolwiek powodu nieprawidłowy, koniecznie musimy wnieść w ciągu dwóch tygodni od jego otrzymania sprzeciw. Sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty (czyli w praktyce VI Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, który do 1 stycznia 2010 roku był XVI Wydziałem Cywilnym Sądu Rejonowego w Lublinie), można wnieść go w wersji papierowej. Po prawidłowym wniesieniu sprzeciwu, sprawa zostanie przekazana do właściwego sądu i będzie się toczyć już w sposób “tradycyjny”.

W każdym razie sposób postępowania w przypadku otrzymania nakazu z sądu elektronicznego jest dokładnie taki sam jak w przypadku zwykłego nakazu – jeśli uważamy, że nakaz jest z jakiegokolwiek powodu nieprawidłowy, koniecznie musimy wnieść w ciągu dwóch tygodni od jego otrzymania sprzeciw.

Jakiekolwiek inne zachowanie, szczególnie schowanie nakazu na półkę, albo wyrzucenie go do śmieci „bo przecież nie jestem nic winien”, albo „bo się przedawniło” będzie prowadzić do konieczności zapłaty kwoty, której dotyczy nakaz.

Koszty sądowe (4) – wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

W przypadku, gdy nie należymy do kategorii osób zwolnionych od kosztów sądowych z mocy prawa możliwe jest uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych przez sąd.

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych ma formę pisma procesowego, może być odrębny, najczęściej jednak jest zawarty w innym piśmie (z reguły pozwie lub apelacji).

Zwolnienie od kosztów sądowych osoby fizycznej

W przypadku, gdy stroną, która domaga się zwolnienia od kosztów sądowych jest osoba fizyczna, powinna dołączyć do pisma oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Formularz takiego oświadczenia można znaleźć na stronie http://ms.gov.pl/ (a konkretnie w dziale z formularzami pism w postępowaniu cywilnym). Formularz w wersji papierowej jest też nieodpłatnie udostępniany w siedzibach sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych.

Oczywiście sam formularz zawiera jedynie dość suche informacje, zawsze warto więc dodatkowo opisać swoją sytuację, jeśli jest ona nietypowa – przykładowo, gdy jesteśmy właścicielem nieruchomości, która co prawda posiada potencjalnie dużą wartość, ale nie przynosi żadnego dochodu, równocześnie nie posiadamy żadnego innego majątku.

Nie jest konieczne przedstawianie innych dokumentów (np. zaświadczenia o dochodach), jednak sąd może go zażądać, jeśli oświadczenie o stanie majątku wzbudzi jego wątpliwości.

Zwolnienie od kosztów sądowych osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej

W przypadku innych podmiotów należy wykazać, że nie posiadają one wystarczających środków na uiszczenie kosztów. Przepisy nie precyzują w jaki sposób należy tego dokonać – a zatem można korzystać ze wszystkich dowodów, które potwierdzają brak tych środków. Najbardziej oczywistymi będą bilanse, sprawozdania finansowe, możliwe jest też bardziej szczegółowe opisanie swojej sytuacji, z oparciem się na wyciągach z rachunków bankowych, dowodach bezskutecznych egzekucji należności, etc. etc.

Przedsiębiorcy

Co do zasady nie ma ograniczenia w uzyskiwaniu zwolnienia od kosztów sądowych przez przedsiębiorców. Stosuje się do nich zwykłe zasady opisane powyżej (w zależności od tego, czy przedsiębiorca jest osobą fizyczną, czy też osobą prawną).

Trzeba jednak pamiętać, że sądy dość często stosują wobec przedsiębiorców ostrzejsze kryteria niż wobec innych podmiotów. Wynika on z poglądu, że w ramach prowadzenia działalności gospodarczej konieczne jest także uwzględnianie konieczności ponoszenia wydatków takich, jak opłaty sądowe – a zatem przedsiębiorca, który o to nie zadbał, nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych¹. Nie znaczy to, że przedsiębiorca nie ma szans na uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, ale warto uwzględnić to w swoim wniosku, wykazując, że brak środków ma charakter niezawiniony przez przedsiębiorcę i wynika z czynników leżących poza normalnymi okolicznościami związanymi z prowadzoną działalnością.

Inne zagadnienia

Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od konieczności zwrócenia kosztów poniesionych przez przeciwnika, w przypadku przegrania procesu.

Sąd ma też uprawnienie do kontrolowania, czy istnieją podstawy do zwolnienia strony od kosztów sądowych. W przypadku, gdy okaże się, że takie okoliczności nie istniały:

- sąd cofa zwolnienie od kosztów sądowych

- w przypadku, gdy strona świadomie podała nieprawdziwe okoliczności, sąd może skazać stronę na grzywnę w wysokości do 1.000 złotych.

¹ przykładem takiej linii orzeczniczej jest choćby postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2009 roku (I ACz 3/09)

Koszty sądowe (3) – zwolnienie od kosztów sądowych

Więcej na podobne tematy na blogu Poradnik sądowy przedsiębiorcy.

***

Istnieje szereg ważnych wyjątków od obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

1) Każda osoba fizyczna może zostać zwolniona od kosztów sądowych, jeśli nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.

2) Osoba prawna może zostać zwolniona od kosztów jeśli nie ma dostatecznych środków na uiszczenie tych kosztów.

Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się zarówno osoba nieprowadząca działalności gospodarczej, jak i przedsiębiorca, także spółka prawa handlowego.

Przy czym w obu wypadkach zwolnienie może mieć charakter całkowity lub częściowy. Częściowe zwolnienie najczęściej będzie oznaczać zwolnienie jedynie od opłaty sądowej od pozwu, ale już nie od apelacji, czy innych opłat i kosztów w toku postępowania.

3)      Istnieją też pewne kategorie osób automatycznie zwolnionych z kosztów

a) opłaty nie muszą uiszczać pracownicy, którzy dochodzą od pracodawcy kwoty niższych niż 50 tysięcy złotych;

b) osoby, które dochodzą roszczeń alimentacyjnych (przede wszystkim domagają się przyznania/podwyższenia alimentów); także osoby wnoszące o ustalenie ojcostwa lub macierzyństwa;

c) osoby, które składają odwołanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Lista osób, którym przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych jest o wiele dłuższa, powyżej wskazałem jedynie te, które moim zdaniem mają największe znaczenie.