Pola eksploatacji

Kiedy mówimy o przeniesieniu praw autorskich lub o udzieleniu licencji, w pewnym skrócie myślowym mówi się często o „sprzedaży praw autorskich”, „przeniesieniu praw do utworu”.

Tymczasem, pomijając ograniczenia związane z prawami autorskimi osobistymi przy zawieraniu umowy dotyczącej praw autorskich należy pamiętać o kluczowej zasadzie – zarówno umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych jak i umowa licencyjna dotyczą nie samego utworu jako takiego, ale korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji.

Czym jest pole eksploatacji?

Podstawowe – a zarazem przykładowe – pola eksploatacji, wymienia art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

1)  w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;

2)  w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;

3)  w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Wszystkie wymienione kategorie mają charakter przykładowy i w stosunku do niektórych utworów konstruowane są inne kategorie, nieraz węższe (ze względu na grupę odbiorców, albo teren korzystania z utworu).

Często w umowach spotyka się też przepisane dosłownie art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, nawet jeśli część z nich nie ma sensu w odniesieniu do różnych kategorii utworów. Taka praktyka czasem jest pozbawiona sensu, niemniej najczęściej wystarcza, żeby zabezpieczyć interesy nabywcy praw. Co prawda nie nabędzie on prawa do korzystania z utworu na polach eksploatacji, na których korzystanie z niego jest niemożliwe (bo te prawa nie istnieją), jednak nie wpłynie to na ważność, czy skuteczność umowy.

Pole eksploatacji, a umowa przenosząca prawa autorskie lub umowa licencyjna

Istnieją dwie podstawowe zasady, które dotyczą zarówno umowy przenoszącej prawa autorskie, jak i umowy licencyjnej:

1)      umowa dotyczy jedynie pól eksploatacji wyraźnie w nich wymienionych;

2)      umowa nie może dotyczyć pól eksploatacji, które nie są znane w chwili zawarcia umowy.

Pierwsza reguła oznacza, że w razie pominięcia jakiegoś pola eksploatacji, nie mamy możliwości korzystania z utworu na tym polu eksploatacji, nawet jeśli nabyliśmy „pełne” prawa autorskie.

Z kolei z punktu widzenia twórcy – znaczy, że może on nadal rozporządzać prawami autorskimi do utworu na tych polach eksploatacji.

Druga reguła tak naprawdę jest ściśle związana z pierwszą. Wynika z niej, że nawet umowa przenosząca prawa autorskie, która dotyczy wszystkich możliwych pól eksploatacji, nie pozbawia autora możliwości korzystania z utworu na polach eksploatacji, które powstaną dopiero po zawarciu umowy. Przykładowo osoba, która uzyskała w 1974 roku licencję prawa do korzystania z filmu, nie mogła nabyć prawa do zwielokrotniania filmu na nośnikach DVD ponieważ takie pole eksploatacji jeszcze wówczas nie istniało¹.

Co więcej ograniczenie to jest niezależne od woli stron. Nawet gdyby twórca chciał nie może uwzględnić w umowie przenoszącej prawa autorskie lub umowie licencyjnej pól eksploatacji jeszcze niesitniejących, gdyż sam nie posiada jeszcze prawa do korzystania z utworu na nieistniejącym polu eksploatacji.

¹ Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r. (I CSK 321/07)