Wizerunek osoby znanej

Kolejnym wyjątkiem, obok opisywanej poprzednio możliwości rozpowszechniania wizerunku osoby, która stanowi jedynie poboczny element większej całości, jest możliwość publikowania wizerunków osób powszechnie znanych.

Innymi słowy:

• Czy mogę umieścić na swojej stronie internetowej zdjęcie premiera, które zrobię mu podczas spaceru w parku?
• Czy mogę umieścić na stronie zdjęcie znanej piosenkarki prowadzącej samochód?
• A co ze zdjęciem tego samego premiera podczas wiecu wyborczego, albo piosenkarki podczas koncertu?

Generalna zasada, wynikająca z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jest taka, że wizerunek osoby powszechnie znanej może być rozpowszechniane bez zgody tej osoby pod warunkiem, że został on wykonany w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych.

1) Po pierwsze trzeba zwrócić uwagę, że nie ma tak naprawdę definicji osoby powszechnie znanej. Jednak sam fakt, że prawo autorskie wspomina o pełnieniu przez taką osobę funkcji publicznych, w szczególności politycznych społecznych, zawodowych sugeruje, że określenie to należy rozumieć szeroko.

Szczególna sytuacja tych osób wynika z tego, że przyjmuje się pewną fikcję polegającą na założeniu, że przez sam fakt swojej aktywności zgadzają się oni na rozpowszechnianie informacji na swój temat. Równocześnie zakłada się, że opinia publiczna ma prawo do bycia informowaną o działalności takich osób.

Ogólnie przyjmuje się, że nie istnieje jakiś konkretnie określony katalog „osób powszechnie znanych” – w sensie, że są to, powiedzmy, artyści, politycy, dziennikarze. Co do zasady, „osobą powszechnie znaną” może zostać każdy, niezależnie od rodzaju aktywności, jaką podejmuje¹.

Określenie “grono osób powszechnie znanych”, (…) obejmuje osoby, które wprost lub w sposób dorozumiany godzą się na podawanie do publicznej wiadomości wiedzy o swoim życiu. Nie są to jednak tylko aktorzy, piosenkarze lub politycy, lecz także osoby prowadzące inną działalność, na przykład gospodarczą lub społeczną. Powód, który jak sam twierdzi był właścicielem dużego przedsiębiorstwa i prezesem znanego nie tylko w P. klubu sportowego, był zapraszany na różnego rodzaju spotkania organizowane przez PZPN. Niewątpliwie powód nie był więc osobą anonimową lecz szeroko znaną. W tej sytuacji opublikowanie jego wizerunku samo przez się nie mogło naruszać jego prywatności, gdyż uczestnicząc w różnego rodzaju spotkaniach był fotografowany.²

2) Wizerunek musi zostać wykonany w związku z pełnieniem takich funkcji i dodatkowo także rozpowszechnienie wizerunku musi mieć związane ze sprawowaniem takich funkcji³.

Ogólnie – założeniem jest, żeby wykonany wizerunek (czyli zrobione zdjęcie, nakręcony film) miały związek z „funkcją” jaką dana osoba pełni. Przykładowo w przypadku artysty będzie to koncert, czy wystawa, dla polityka spotkanie wyborcze, czy konferencja prasowa, dla sportowca udział zawodach, etc.

Nie będzie możliwe natomiast rozpowszechnienie wizerunku osoby powszechnie znanej, wykonanego w sytuacji prywatnej, na spacerze, w kawiarni, odprowadzającej dziecko do szkoły, czy też podczas opalania się.

^{3) Z kolei możliwość rozpowszechniania takiego wizerunku, nawet jeśli powstał on w związku z wykonywaniem funkcji publicznej, też nie jest nieograniczona. Przede wszystkim nie można bez zgody zainteresowanego wykorzystywać go do celów komercyjnych – i przykładowo umieszczać na kalendarzu, czy na pocztówce.}

Warto zauważyć, że przy spełnieniu opisanych wymogów, osoba publiczna nie może sprzeciwić się opublikowaniu swojego wizerunku.

¹ trochę podobnie, jak do przypadku „osoby publicznej”

² wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 roku (I CSK 134/07)

³ Nie wynika to bezpośrednio z przepisu, ale wymóg taki jest powszechnie akceptowany – przykładowo wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2003 roku (VI ACa 120/03) Prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej wymaga spełnienia nie jednego, jak podnosi się w apelacji, lecz dwóch warunków. Po pierwsze, wizerunek powinien być wykonany w związku z pełnieniem wymienionych w tym przepisie funkcji i, po drugie, rozpowszechnienie wykonanego w takich warunkach wizerunku musi pozostawać w związku z pełnieniem przez sportretowanego wymienionych funkcji. Zastrzeżenie drugie nie wynika wprost z przepisu, jest wynikiem wykładni celowościowej tego przepisu.