Prawo w fotografii – zdjęcia uliczne

Wśród zagadnień pokrewnych do ochrony dóbr osobistych jest problem prawa do wizerunku. Intuicyjnie chyba każdy zdaje sobie sprawę, że nie ma możliwości robienia zdjęć dowolnie wybranym osobom i wykorzystywania ich do dowolnych celów. Jak to jednak wygląda od strony prawnej?

Polskie prawo co do zasady stoi na zasadzie ochrony prawa do wizerunku, co sprowadza się do tego, że do rozpowszechniania wizerunku konieczna jest zgoda osoby, której tej wizerunek dotyczy.

Co oznacza rozpowszechnianie? Rozpowszechnieniem jest każde udostępnienie publiczne danego wizerunku. Będzie to więc zarówno opublikowanie zdjęcia w czasopiśmie, czy gazecie, jak też zamieszczenie go na stronie internetowej (i jest to zapewne najprostszy sposób rozpowszechniania, jaki można sobie wyobrazić, dostępny praktycznie dla każdego).

Czy jest możliwe rozpowszechnianie wizerunku bez zgody osoby na nim przedstawionej? Dwa najbardziej ogólne i podstawowe pytania – czy ktoś robiąc mi zdjęcie na ulicy ma prawo umieścić je na swojej stronie internetowej? Albo, w drugą stronę – czy po zrobieniu zdjęcia na ulicy potrzebuję zgody wszystkich osób, które przypadkowo weszły w kadr?

Jak wspomniałem wyżej, co do zasady konieczne jest uzyskanie takiej zgody. Oczywiście, jak prawie zawsze w prawie i tu są dwa wyjątki. Jeden z nich mówi o rozpowszechnianiu wizerunku osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.

Przepis jest nieostry ale wystarczająco wyraźny, że w większości wypadków (choć zawsze występują sytuacje sporne) można określić, czy do publikacji zdjęcia jest potrzebna zgoda przedstawionej na niej osoby.

Można więc określić kilka podstawowych warunków, które musi spełnić zdjęcie, aby jego publikacja, czy rozpowszechnianie mogło być dokonywane bez zgody osób na nich przedstawionych:

• Osoba przedstawiona na zdjęciu nie może być głównym tematem fotografii musi pojawić się na niej niejako „przy okazji”, jako element uboczny.
• Dana osoba musi być elementem – zgromadzenia, krajobrazu, publicznej imprezy (wyliczenie jest przykładowe).
• Co do zasady zdjęcie nie powinno też być zdjęciem pozowanym (pozowanie niejako oznaczałoby, że dana osoba jest jednak istotnym elementem zdjęcia.
• Dodatkowo, nawet w przypadku spełnienia powyższych zasad – zdjęcie w żaden sposób nie powinno naruszać prawa do prywatności przedstawionych na nim osób, ani w żaden sposób naruszać ich dóbr osobistych.

Dobrym (choć oczywiście nie absolutnym!) testem na sprawdzenie, czy zdjęcie spełnia opisane wyżej wymogi, jest ocena tego, czy po usunięciu danej osoby fotografia straciłaby cokolwiek ze swojej wartości. Jeśli nie, to najpewniej mamy do czynienia z sytuacją, w której zgoda tej osoby na rozpowszechnianie fotografii nie będzie potrzebna.

Oczywiście wszystko co napisałem powyżej odnosi się też do filmu i do każdego innego sposobu utrwalania wizerunku człowieka.

Istnieją także inne wyjątki od sytuacji wymagania wyraźnej zgody na publikację wizerunku – przede wszystkim dotyczą osób znanych oraz sytuacji, w których fotografowany otrzymał wynagrodzenie za pozowanie.